Taalkundige teksten zijn een vorm van meta-taal: taal over taal.

Verschillende soorten gegevens uit de taal worden elk op hun eigen manier getranscribeerd om ze te kunnen onderscheiden van elkaar en van hun bespreking in de tekst. De basisprincipes zijn hieronder samengevat.

Voor de transcriptie van talige eenheden onderscheiden we een strikte en een vrije variant. De vrije variant wordt het meest gebruikt.

Minder strikt, maar meer gebruikelijk is het om vormen net zo te transcriberen als taaltekens: kin, gewoon, pret.

Het voordeel hiervan is dat er geen fonologische analyse nodig is om vormen weer te geven: ze worden geschreven in een gangbare spelling en gecursiveerd (c.q. onderstreept) . Het nadeel is dat deze transcriptie het onderscheid tussen vorm en taalteken niet kan weergegeven.

| Talige eenheden | Andere gegevens | Voorbeelden | Oefening |

Naast eenheden uit de taal komen ook de volgende soorten gegevens vaak voor in taalkundige teksten.

| Talige eenheden | Andere gegevens | Voorbeelden | Oefening |

De volgende zinnen illustreren elk een of meerdere conventies uit de voorafgaande lijst. Voor talige eenheden wordt de meest gebruikelijke, vrije transcriptie gebruikt.

1.  Met baard wordt niet naar haar op de bovenlip, maar naar haar op de kin verwezen.

2.  Voor als kun je ook indien zeggen; ze betekenen allebei 'in het geval dat', maar indien wordt in meer formele contexten gebruikt.

3.  In het Frans betekent livre 'boek' als het mannelijk is en 'pond' als het vrouwelijk is: Un livre contient des lettres et des mots. 'Een boek bevat letters en woorden.'; Une livre contient 3500 kilocalories. 'Een pond bevat 3500 kilocalorieën.'

4.  Bij de uitspraak van de klinker [ I ] van bit komt de tong minder hoog dan bij de klinker [i] van biet.

5.  In het Finse Menen metsään. 'Ik ga het bos in.' wordt voor metsään 'het bos in' de illatieve naamval van metsä 'bos' gebruikt.

6.  Chinese volwassenen kunnen onder elkaar spreken over bàba 'mijn vader' zonder de kinderlijke bijklank die mijn pappa in het Nederlands wel heeft.

7.  In de uitdrukking external force is external 'extern' een bijvoeglijke bepaling bij force 'kracht'.

8.  Comrie (1983: 100) beschrijft de Engelse vorm know als "non-third person singular verb".

9.  Light (1977: 35) vergelijkt de betekenissen van de Mandarijnse potentialisvorm en van het hulpwerkwoord néng 'kunnen' als volgt: "in instances where external forces are at work or permission is required, néng is mandatory and the potential is excluded". Als iemand een gebroken enkel heeft, zou daarom tiào bu guò qù 'er niet overheen kunnen springen' niet kunnen worden gebruikt. Maar hoe weten we of een gebroken enkel een "external force" is?

10.  In de Nederlandse spelling <dag> geeft de <a> het foneem // weer, maar in <dagen> geeft dezelfde letter <a> het foneem /a/ weer.

| Talige eenheden | Andere gegevens | Voorbeelden | Oefening |

TWEEDE STUDIEJAAR

Pas de hierboven beschreven conventies toe op de volgende zinnen. Gebruik voor talige eenheden waar mogelijk de meest gebruikelijke, vrije transcriptie.

1.  Het Spaanse un millón een miljoen wordt met een erop volgend zelfstandig naamwoord verbonden door middel van de onderschikkende uitdrukking de van, zoals in un millón de personas een miljoen personen.

2.  In het Zweeds komen we naast kyrka kerk de genitiefvorm kyrko van de kerk nog tegen in de samenstelling kyrkogård kerkhof.

3.  Om historische redenen wordt het Spaanse foneem b in het schrift weergegeven als b en als v.

4.  De medeklinker in de plat Pekinese uitspraak van sā drie stuks heeft dezelfde articulatieplaats als de Engelse θ van think denken, maar de Pekinese klank heeft vaak minder wrijving en maakt akoestisch een meer ontspannen indruk.

5.  Volgens Van Dale: Groot woordenboek Frans-Nederlands betekent sentir in het Frans zowel voelen als ruiken.

6.  Charles Hocketts artikel Peiping phonology gaat over het Mandarijn van Peking.

7.  Nederlandse kinderen van twee jaar scheiden voor labiale continuanten zoals m en w soms de labialiteit van de continuïteit, wat leidt tot realisaties zoals voor muziek en voor w.c..

8.  In het Mandarijn drukt de spreker met het partikel a de verwachting uit dat de voorafgaande uitdrukking een vervolg krijgt. Volgens Chao 1968: 803 heeft dit partikel a a somewhat complicated phonemics and morphophonemics.

9.  Het teken wordt in het Japanse hiragana-schrift gelezen als ku en in Chinees fonetisch schrift als qi.

10.  For Frisian roppe call, cry the doetiid or past tense is formed with the vowel ô: ik rôp I called, do rôpst you called, etcetera.

DERDE STUDIEJAAR

Pas de hierboven beschreven conventies toe op de volgende zinnen. Gebruik voor talige eenheden waar mogelijk de meest gebruikelijke, vrije transcriptie.

11.  De Nederlandse woorden boom en boon eindigen beide op een nasale medeklinker.

12.  Op het eerste gezicht lijkt Chat-en-Oeuf een vreemde naam voor een wijn, omdat het letterlijk kat op ei betekent, en katten noch eieren iets met wijn te maken hebben. Maar de klankovereenkomst met de naam Chateauneuf zal geen toeval zijn.

13.  Volgens deel 18 van de Engelse vertaling van Kim Il Sungs Works is het Koreaans a very good language ... so rich that it is capable of expressing any complex thought or delicate feeling.

14.  Yuen Ren Chao's artikel 回想我在語言上犯過的錯誤 Huíxiáng wǒ zài yǔyán shang fàn guo de cuòwu is door George Kao vertaald als Where I went wrong in matters of language.

15.  In haar lezing 要充分注意虚词使用的语义背景 Yào chōngfèn zhùyì xūcí shǐyòng de yǔyì bèijǐng Het belang van het semantische kader in het gebruik van functiewoorden legde 马真 Mǎ Zhēn heel precies het verschil uit tussen bìng helemaal, echt en què echt, werkelijk.

16.  De Mandarijnse hoge klinker i heeft ook een geronde tegenhanger y.

17.  In de Engelse spelling wordt een x soms als ks en soms als z uitgesproken.

18.  In de Pinyin-transcriptie geeft de letter r zowel de retroflexe medeklinker ʐ weer als de retroflexe halfklinker ɻ.

19.  Het karakter 兒 wordt niet alleen gebruikt om ér kind mee te schrijven, maar ook voor het suffix -r, zoals in jiēr vandaag.

20.  Veel moedertaalsprekers van het Mandarijn hebben moeite met het verschil in uitspraak tussen oester en woester in het Nederlands.

© Jeroen Wiedenhof 2004, 2011 / Eerdere versies van deze Transcriptiewijzer werden gepubliceerd onder de naam Taal en transcriptie.